รำลึก Maryam Mirzakhani สตรีคนแรกผู้จารึกชื่อบนรางวัลสูงสุดแห่งโลกคณิตศาสตร์

วันที่ 12 กรกฎาคม ถือเป็นวันที่มีความหมายลึกซึ้งต่อวงการวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์โลก เพราะเป็นวันคล้ายวันเกิดของ มาริยัม เมียร์ซาฆานี (Maryam Mirzakhani) นักคณิตศาสตร์อัจฉริยะชาวอิหร่าน และศาสตราจารย์แห่งมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ผู้สร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ให้แก่มวลมนุษยชาติ

จากเด็กหญิงผู้รักการอ่าน สู่ไอคอนระดับโลก

ในวัยเด็ก มาริยัมไม่ได้ฝันที่จะเป็นนักคณิตศาสตร์ เธอชื่นชอบการอ่านนวนิยายและอยากเป็นนักเขียน แต่เมื่อเธอได้ค้นพบความงดงามของตัวเลขและรูปทรงในระดับมัธยม ปัญญาอันเฉียบแหลมของเธอก็ฉายแววทันที เธอสร้างชื่อเสียงในระดับสากลด้วยการคว้าเหรียญทองจากการแข่งขันคณิตศาสตร์โอลิมปิกระดับนานาชาติ (IMO) สองปีซ้อน (ปี 1994 และ 1995) โดยในปีหลังเธอทำคะแนนได้เต็มจำนวน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางวิชาการอันรุ่งโรจน์

ชัยชนะครั้งประวัติศาสตร์: Fields Medal

ในปี ค.ศ. 2014 มาริยัม เมียร์ซาฆานี ได้รับรางวัล Fields Medal ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็น “รางวัลโนเบลแห่งสาขาคณิตศาสตร์” การได้รับรางวัลในครั้งนั้นสร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่วโลก เพราะเธอคือ สตรีคนแรกและคนเดียวในประวัติศาสตร์ (นับตั้งแต่เริ่มมีการมอบรางวัลในปี 1936) รวมถึงเป็นชาวอิหร่านคนแรกที่ได้รับเกียรตินี้

ผลงานที่ทำให้เธอได้รับรางวัลคือความก้าวหน้าครั้งสำคัญในเรื่อง “เรขาคณิตผืนผ้าใบและทฤษฎีระบบพลวัต” (Dynamical Systems and Geometry of Riemann Surfaces) มาริยัมมีวิธีคิดที่เป็นเอกลักษณ์ เธอชอบคลี่กระดาษแผ่นใหญ่ลงบนพื้น นั่งล้อมรอบมัน แล้ววาดภาพไอเดียเชิงเรขาคณิตอันซับซ้อน จนลูกสาวของเธอมักจะเรียกงานของแม่ว่าเป็นการ “วาดรูปเล่น” แต่นั่นคือการแก้โจทย์คณิตศาสตร์บริสุทธิ์ที่ไม่มีใครทำได้มานานนับทศวรรษ

มรดกและแรงบันดาลใจที่ไม่มีวันดับสูญ

น่าเสียดายที่โลกต้องสูญเสียทรัพยากรบุคคลอันมีค่ายิ่งนี้ไปในปี ค.ศ. 2017 เมื่อมาริยัมเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งเต้านมในวัยเพียง 40 ปี

อย่างไรก็ตาม สหภาพคณิตศาสตร์ระหว่างประเทศ (IMU) ได้ประกาศให้วันที่ 12 พฤษภาคม ซึ่งเป็นวันเกิดของเธอตามปฏิทินอิหร่าน เป็น “วันสตรีสากลแห่งคณิตศาสตร์” (Celebrating Women in Mathematics) เพื่อส่งต่อแรงบันดาลใจให้แก่เด็กผู้หญิงและผู้หญิงทั่วโลกในการก้าวข้ามขีดจำกัดและกล้าที่จะไล่ตามความฝันในโลกของวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์อย่างมั่นใจ